Sprzedaż produktu w internecie nie kończy się na jego wystawieniu, wysyłce i obsłudze zwrotów. Bezpieczeństwo produktów stało się obszarem realnego ryzyka dla sprzedawcy: może prowadzić do usunięcia ofert, konieczności przeprowadzenia wycofania, roszczeń klientów, kontroli organów nadzoru i szkody w reputacji marki. Szczególnie dotyczy to firm działających na Allegro oraz we własnych sklepach internetowych, gdzie duża liczba ofert łatwo utrudnia kontrolę nad dokumentacją i informacjami publikowanymi przy produkcie.
Od 13 grudnia 2024 r. stosuje się unijne rozporządzenie GPSR, czyli rozporządzenie w sprawie ogólnego bezpieczeństwa produktów. Nie jest to formalność adresowana wyłącznie do producentów. Obowiązki obejmują również importerów, dystrybutorów i sprzedawców internetowych. W praktyce każdy podmiot w łańcuchu dostaw powinien wiedzieć, za co odpowiada i jakie dowody może przedstawić, gdy pojawi się pytanie o zgodność towaru.
Bezpieczeństwo produktów: obowiązek operacyjny, nie deklaracja
GPSR wychodzi z prostego założenia: na rynek mogą trafiać wyłącznie produkty bezpieczne. Ocena bezpieczeństwa nie ogranicza się do pytania, czy produkt ma oznakowanie CE. W wielu kategoriach oznakowanie CE jest konieczne, ale nie zastępuje analizy ryzyka ani innych obowiązków wynikających z przepisów sektorowych i GPSR.
Pod uwagę bierze się między innymi właściwości produktu, jego skład, opakowanie, instrukcję i ostrzeżenia, sposób używania, przewidywalne niewłaściwe użycie, wpływ na inne produkty oraz grupy konsumentów szczególnie narażone na ryzyko. Inaczej należy oceniać lampkę dekoracyjną, inaczej zabawkę, kosmetyk, ładowarkę czy sprzęt sportowy. Znaczenie ma także to, czy produkt może trafić do dzieci, seniorów lub osób z ograniczoną sprawnością.
To właśnie tutaj pojawia się częsty błąd e-commerce. Sprzedawca zakłada, że skoro hurtownik przekazał fakturę, zdjęcia i zapewnienie o zgodności, temat jest zamknięty. Tymczasem faktura potwierdza transakcję, a nie bezpieczeństwo towaru. Rzetelna dokumentacja oraz procedura weryfikacji dostawcy są konieczne zwłaszcza wtedy, gdy przedsiębiorca importuje towary spoza Unii Europejskiej albo sprzedaje pod własną marką.
Kto odpowiada za produkt w łańcuchu dostaw?
Zakres odpowiedzialności zależy od roli przedsiębiorcy. Producent odpowiada za zaprojektowanie i wytworzenie produktu zgodnego z wymaganiami oraz za przygotowanie dokumentacji. Importer, który wprowadza produkt z państwa trzeciego na rynek Unii, nie może działać wyłącznie jako pośrednik logistyczny. Ma obowiązek upewnić się, że producent wykonał wymagane działania i że produkt zawiera wymagane informacje.
Dystrybutor powinien działać z należytą starannością. Oznacza to między innymi sprawdzenie, czy produkt ma wymagane oznaczenia, identyfikator pozwalający go rozpoznać, dane podmiotu odpowiedzialnego oraz instrukcje i ostrzeżenia w języku zrozumiałym dla konsumenta. Polski rynek co do zasady wymaga przekazania konsumentowi informacji po polsku.
Sprzedawca internetowy często jest dystrybutorem, ale może faktycznie przejąć rolę producenta. Stanie się tak na przykład, gdy oferuje produkt pod własną marką lub zleca jego wytworzenie i wprowadza go jako własny. Nie warto oceniać roli wyłącznie na podstawie nazwy użytej w umowie z dostawcą. Decyduje rzeczywisty model biznesowy oraz sposób prezentacji produktu klientowi.
W przypadku sprzedaży na odległość istotne jest również wskazanie w ofercie informacji o producencie, a gdy producent nie ma siedziby w Unii – o odpowiedzialnym podmiocie mającym siedzibę w UE. Dane muszą pozwalać na kontakt, a nie być pustą formułą w opisie aukcji. Wymagane mogą być również ostrzeżenia i inne informacje konieczne dla bezpiecznego używania produktu.
Platforma sprzedażowa nie przejmuje automatycznie ryzyka sprzedawcy
Marketplace może usuwać ofertę, żądać dokumentów albo reagować na zgłoszenie o produkcie niebezpiecznym. Nie oznacza to jednak, że profesjonalny sprzedawca może przenieść na platformę własne obowiązki. Allegro czy sklep internetowy są kanałem sprzedaży, natomiast przedsiębiorca powinien umieć wykazać, skąd pochodzi towar, kto odpowiada za jego zgodność i jakie informacje otrzymał konsument.
Szybkość handlu internetowego potęguje konsekwencje błędu. Jedna nieprawidłowo przygotowana karta produktu może zostać powielona w setkach ofert. Gdy problem dotyczy partii towaru, kluczowe staje się ustalenie, do których klientów produkt trafił. Bez identyfikowalności partii, właściwych danych w systemie i uporządkowanych faktur takie działanie jest kosztowne oraz chaotyczne.
Dokumenty, których nie należy traktować jak dodatku
Nie ma jednego zestawu dokumentów właściwego dla wszystkich produktów. Zakres zależy od kategorii, ryzyka i przepisów szczególnych. Przykładowo produkty objęte obowiązkiem CE mogą wymagać deklaracji zgodności UE, dokumentacji technicznej i zastosowania konkretnych procedur oceny zgodności. Dla innych produktów podstawą będzie udokumentowana analiza bezpieczeństwa, identyfikowalność oraz poprawne informacje dla użytkownika.
Przedsiębiorca powinien uporządkować co najmniej pięć obszarów:
- identyfikację producenta, importera i podmiotu odpowiedzialnego w Unii;
- identyfikację produktu i partii, umożliwiającą odtworzenie drogi towaru;
- instrukcje, ostrzeżenia i oznaczenia przygotowane dla polskiego konsumenta;
- dokumenty zgodności oraz dowody uzyskane od dostawcy;
- procedurę postępowania po otrzymaniu skargi, informacji o wypadku lub żądania organu.
Największe znaczenie ma nie samo zgromadzenie plików w folderze. Dokumentacja musi odpowiadać produktowi, wersji produktu i konkretnemu podmiotowi. Deklaracja wystawiona dla innego modelu, nieaktualna instrukcja lub raport bez możliwości powiązania z towarem nie rozwiążą problemu podczas kontroli.
Co zrobić po zgłoszeniu wypadku lub podejrzenia zagrożenia?
Pierwszą reakcją nie powinno być automatyczne uznanie reklamacji ani jej odrzucenie. Trzeba zabezpieczyć informacje: numer zamówienia, oznaczenie partii, opis zdarzenia, zdjęcia, dane dostawcy i treść korespondencji z klientem. Następnie należy ocenić, czy chodzi o jednostkową wadę, błąd użycia, problem dotyczący serii czy ryzyko o szerszym charakterze.
Jeżeli produkt może stwarzać zagrożenie, przedsiębiorca powinien działać szybko. W zależności od sytuacji konieczne może być wstrzymanie sprzedaży, poprawienie informacji, wycofanie produktu od klientów albo zawiadomienie właściwych organów przez system Safety Gate. Zakres działania zawsze zależy od ryzyka. Nie każda wada uzasadnia pełne wycofanie, ale zwlekanie z reakcją na ryzyko zdrowotne lub pożarowe może istotnie pogorszyć pozycję firmy.
Warto przygotować tę procedurę przed pierwszym problemem. Zespół obsługi klienta powinien wiedzieć, kiedy zwykłe zgłoszenie przekazać do osoby odpowiedzialnej za zgodność. Dział zakupów musi rozumieć, jakich dokumentów wymagać od dostawcy. Marketing nie powinien usuwać ostrzeżeń z opisu tylko dlatego, że skracają treść oferty lub obniżają jej atrakcyjność.
GPSR a przepisy sektorowe i CE
GPSR ma charakter ogólny. Jeżeli dla produktu obowiązują szczegółowe regulacje unijne, to one w pierwszej kolejności określają techniczne wymagania bezpieczeństwa. Dotyczy to między innymi wielu urządzeń elektrycznych, zabawek, środków ochrony indywidualnej czy wyrobów medycznych. GPSR nadal może mieć znaczenie dla kwestii nieuregulowanych w przepisach szczególnych, zwłaszcza w obszarze sprzedaży na odległość, działań naprawczych i nadzoru nad bezpieczeństwem.
Z perspektywy sprzedawcy nie wystarczy więc pytanie: „Czy produkt ma CE?”. Należy ustalić, czy CE w ogóle jest wymagane, jakie akty prawne obejmują towar, kto ma sporządzić dokumenty oraz jakie informacje muszą znaleźć się na produkcie, opakowaniu i stronie sprzedażowej. Niewłaściwie umieszczone CE może być tak samo problematyczne jak jego brak.
Audyt ofert daje firmie przewagę przed kontrolą
Dobra praktyka to audyt najlepiej sprzedających się produktów i kategorii o podwyższonym ryzyku. W pierwszej kolejności warto przeanalizować towary importowane, produkty pod własną marką, elektrykę, artykuły dla dzieci, produkty mające kontakt z żywnością oraz asortyment, dla którego dostawca przekazuje niepełne dokumenty.
Audyt powinien łączyć stronę prawną i operacyjną. Trzeba porównać dokumentację z rzeczywistym produktem, opakowaniem oraz opisem aukcji. Często problem nie leży w braku wszystkich dokumentów, lecz w rozbieżności między nimi: inna nazwa modelu, brak danych importera, ostrzeżenie wyłącznie po angielsku albo opis przypisany do niewłaściwego wariantu.
W firmach sprzedających szeroki asortyment szczególnie skuteczne są jasno przypisane odpowiedzialności i szkolenia dla zespołów zakupowych, e-commerce, obsługi klienta oraz marketingu. Szuszkiewicz Kancelaria prawna prowadzi dopasowane do branży szkolenia online z GPSR, oznakowania CE i zgodności produktów, które pomagają przełożyć wymagania prawne na codzienne decyzje operacyjne.
Bezpieczeństwo produktu warto potraktować jak element zarządzania sprzedażą, a nie jako obowiązek uruchamiany dopiero po kontroli. Firma, która zna swój łańcuch dostaw, ma uporządkowane dowody i potrafi szybko zareagować na sygnał o ryzyku, chroni nie tylko zgodność prawną, lecz także konto sprzedażowe, klientów i własną markę.
